Abrindo a mente

A semana pasada decidimos de forma democrática a temática que iamos tratar durante o mes seguinte. Sorprendentemente bastou cunha votación para chegar a unha conclusión.O tema a tratar sería a cultura galega. Dende o primeiro momento mostreime reacio a este tema, dado que non sabía moi ben como abordalo, pero ante a obrigación de maquinar catro entradas, non me quedaba mais que buscar información.

As primeiras clases foron encamiñadas pola rama do cine e coa intención de deixar a un lado o meu escepticismo a cerca das novas correntes cinematográficas, acadei a información necesaria de internet para facerme unha idea xeral, co obxetivo de comprender mellor as obras, que nun primeiro intre parecíanme aburridas e sinxelas.

A miña busqueda atopa un "atranco" moi pronto.Despois de escudriñar a rede na procura de información sobre as tendencias actuais para comprendelas, non atopei senon analises que pouco me esclarecian.Por iso decidín centrarme nos autores galegos e a traves deles achegar a ansiada comprensión do cine de vangarda.O primeiro que me veu á mente foi Lois Patiño, por teren saido na clase, e como o seu filme mais representativo era "Costa da Morte", decidin botarlle unha ollada. Por desgraza ou por ineptitude á hora de navegar en internet, non conseguin atopar unha páxina na que ver o filme, pero no You Tube  atopei unha serie de vidios que espertaron en mín un sentimento que nunca antes tivera cara ese cine.Escoitar falar ao autor do porqué da súa obra resulta tremendamente esclarecedor, e por iso unha entrevista levoume a outra e despois ó trailer e despois a un dos seus referentes norteamericanos(James Benning)...

Debido a este "atranco", decidín cambiar o enfoque da miña entrada, que vai mais encamiñada a unha tarefa case imposible, que consiste en analizar unha obra cinematográfica sen vela previamente, baseandome so nas palabras do autor e en anacos, trailers ou pezas dos seus principais influintes.

A miña impresión é que na película, plasmase perfectamente a idea que ten el dunha paisaxe. Para Lois as paisaxes son como estratos de tempo que ocorren nun mesmo espazo, e é por iso que non move a cámara e toma imáxes panorámicas que dan lugar a impresionantes escenas. Tamén esa concepción de paisaxe condiciona a duración dos planos (excesiva para un consumidor de cine comercial coma mín), xa que cantos mais estratos se capten mais matices ten a imaxe. Amais diso, xoga con dúas realidades diferentes xa que a pesaren de que a imaxe esta tomada dende unha posición alta  o son o percibimos  dende moi cerca, sentindo a respiración e as voces das persoas que aparecen.Con isto intenta dar un sentimento de vida á paisaxe, humanizandoa.

A grandes rasgos este é o porque de como esta feita a pelicula, ou polo menos o que eu puiden extraer. É para mín o verdadeiramente importante, mais alá das historias que contan na pelicula sobre a Guerra Civil ou os naufraxios, porque é o que a fai especial.

Pero o realmente importante desta experiencia, é que me serviu para abrir a miña mente ante a posibilidade dunha forma diferente de facer cine, que ao igual que ocorre coa pintura ou a literatura non se centra tanto en vender e vender, senon que busca transmitir unha idea, facer reflexionar e provocar un esforzo no espectador que xa non se limita a pagar e olvidar senon que se adentra no mundo do autor.Xa so me queda unha cousa por facer.VER A PELÍCULA.

Lois Patiño

A quen Madruga, o rei de Portugal lle axuda

Esta entrada é a última do ciclo da rebeldía galega, e como rematar sen facer alusión a o episodio mais coñecido e no cal poden residir as bases dese suposto caracter modosiño dos galegos.Si.Estou a falar das revoltas irmandiñas.

No século XIV, a peste negra azotou con forza o vello continente, levandose por diante a un terzo da poboación europea. Na península Iberica a peor parte tocoulle á coroa de Aragon, que chegou a perder a metade dos habitantes. Isto provocou un estado de semi anarquia no que a miseria e a fame chegaban a todos os lugares e todos os estamentos. Os nobres, acostumados a manter un alto nivel de vida a partir dos impostos recaudados( na maioria dos casos en especie ) ao campesiñado, vense obrigados a buscar unha alternativa á redución de vasalos. Na maioría dos casos, no canto de permitiren unha maior flexibilidade nos impostos e nos prazos de entrega, endureceronos, tentando exprimir ao pouco vasalaxe que quedaba.

Imaxe dun grupo de médicos con máscaras propias da época

Froito deste abuso pola nobreza e en particular do fidalgo, Nuno Freire de Andrade "o Mao", nace en Betanzos a primeira irmandade, a irmandade Fusquenlla. Ao fronte de esta irmandade atopabase o ferrolan Roi Xordo, e as suas acción dirixianse contra os nobles, chegando a executalos en moitas ocasións obrigando a moitos a fuxir dos castelos. Sen embargo esta revolta foi rapidamente "controlada", e o seu lider executado.

Non obstante o clima de crispación no pobo galego non foi a mellor, e ao comprobar que os abusos dos nobres non só continuaban, senon que se vían acrecentados, a revolta irmandiña resurxiu de novo no ano 1467 e cuns efectivos de arredor de 80.000 homes, as irmandares levantaronse en armas e usurparon á nobreza o dominio do reino de Galicia, impoñendo as súas leis e a súa xustiza.

Mentres isto pasaba en Galicia, en Castela existía un vacio de poder que enfrentaba a Enrique IV e Alfonso XII. Enrique era apoiado pola cidadania, mentres que a nobreza, encabezada polo arzobispo Fonseca , Pedro Madruga ou Pardo de Cela, decantabanse por un rei mais permisivo ante as demandas e os abusos nobiliarios como era Alfonso XII. O triunfo irmandiño supuxo a fuxida de moitos destes nobres cara Castela e Portugal en busca de axuda.

Estatua de Fonseca no seu palacio de Santiago onde hoxe se atopa o campus universitario

 Os irmandiños destriron todos e cada un dos castelos dos nobres, como simbolo antifeudalista.Para facelo usaban dous metodos, un consistía en facer un oco na pedra e dende ese oco prenderlle lume á estructura de madeira, o outra baseabase en derribar unha por unha todalas pedras.

O Goberno irmandiño durou ate o ano 1469, cando un exercito comandado por Pedro Madruga (da casa de Soutomaior) e outro  comandado polo arzobispo Fonseca , entraban respectivamente por Portugal e Castela dispostos a poñer fin ao que sería un anticipo da revolución francesa. A superioridade numerica pero fundamentalmente técnica, fixose valer e os principais cabecillas da revolta: Diego de Lemos, Alonso de Lanzós e Pedro de Osorio, foron castigados.

A volta da nobreza supuxo un recrudecemento das concicións do campesiñado que non só tivo que contemplar impotente o regreso dos tiranos, senon que tivo que reconstruír unha por unha todalas fortalezas derruidas.

Paradoxicamente, pouco despois, eses nobres seran executados ou desterrados polos Reis Catolicos, en concordancia coa súa política de acumulación de poder real, e sustituídos por nobres casteláns fieis a Isabel. Pardo de Cela será o último en caer, facendose forte na fortaleza da Frouxeira, e sendo derrotado por mor dunha traizón. Por outra banda, Pedro Madruga desaparecera inexplicablemente, e fontes actuais apuntan a que podería ser a mesma persoa ca o Cristobal Colón que viaxará a America co consentimento e apoio da Coroa de Castela.

Retrato de Cristóbal Colón

Suposto retrato de Pedro Madruga

A anulación de tanto a nobreza como a plebe galega, dará comezo á etápa mais escura da historia de Galicia, da que comezará a saír culturalmente no século XIX da mán de Rosalía ,Curros e Pondal tras fracasaren previamente os intentos do pai Sarmiento ou do pai Feijo de revitalizar unha terra que tal e como pretendían os Reis Catolicos, atopabase domada e castrada.


DOCUMENTAIS
Aquí vos deixo un documental de historias de galicia que explica moi ben a revolta

E outro video acerca da historia de Pedro Madruga, que persoalmente pareceme moi interesante

Que veñen os camisas azuis!

Nesta quenda de entradas, tocaba falar de episodios de rebeldía na sociedade galega. Na anterior entrada falei dun, moi soado, e relativamente coñecido como é o de María Pita. A súa historia daría como minimo para unha pelicula, en gran parte polo halo de lenda que a recobre.Pero non quería quedarme so nos episodios heroicos e pasionais, asi que recorrin a miña memoria en busca dalgun suceso que contar, mais de actualidade e no que os protagonistas non acadaran a fama a pesaren da valía dos seus actos. E buscando e buscando, recordei que miña nai me falaba en moitas ocasións de que en San Sadurniño eramos uns afortudos, xa que apenas existiran represalias durante a Guerra Civil, e todo iso gracias ao cura e o sarxento da Garda Civil. Por este motivo os escollín como exemplo de "rebeldes moderados".

O 22 de xullo de 1936, triunfaba en Ferrol o alzamento que comezara uns días antes en toda España. Como ocorreu na maioria de Galicia, o bando sublevado apenas encontrou resistencia na sociedade ferrolá, a escepción duns enfrontamentos polo control do arsenal e outros producidos contra os tripulantes dun dos acoirazados que se mativeron fieis á republica. Días despois, os obreiros que fuxiran de Ferrol rumbo a Cedeira, tentaban mediante un mitín no campo da feira, formar un bloque de resistencia en San Sadurniño, pero a entrada pouco despois dunha patrulla militar golpista, botou todo por terra. Esa mesma patrulla sería a encargada de cesar ao alcalde Vicente Castro Naveiras e impoñer como novo correxidor ó empresario sexaxenario Pelayo Casal Novo.

Fotografía do alcalde destituido Vicente Castro Naveiras

A orde normal dos acontecementos houbera sido que unha vez establecido o novo goberno municipal, comezasen a producirse os famosos "paseos" de todos os chamados "roxos" dentro da propia xerga golpista, pero isto non ocorreu así. Grazas aos esforzos dos parrocos de San Sadurniño e Igrexafeita (Daniel Porto e Manuel Gesto Iglesias), así como os do sarxento da Garda Civil, Juan Rodriguez Rabanal, o numero de represaliados no pobo é practicamente de 0.

O parroco de San Sadurniño, Daniel Porto

Segundo testimonios de persoas que chegaron a mín a traves da miña nai, cando se ía producir unha redada, o propio sarxento , recorría porta por porta as casas dos aspirantes a "paseados" avisandoos de que fuxiran ao monte ou que se esconderan ata que pasara o perigo.

Pero co fin de achegar mais detalles sobre a situación, deixovos unha entrevista a unha persoa que aínda que moi pequena viviu na súa pel os sucesos de xullo do 36 e detalla bastante ben a situación antes do golpe e o medo durante a guerra asi como o caso especial de San Sadurniño.

Esta xente non é senon a constación de que independentemente do bando ou da ideoloxía, a decisión ultíma recae nas persoas.Por desgraza este caso goza dunha excepcionalidade dentro do contexto da Guerra Civil e probablemente derive tamén da escaseza de atentados anticlericais existentes no lugar, polo que o rencor acumulado por esa banda era moito menor que en outros lugares de España ou da mesma ferrolterra.


CURIOSIDADE 
Mentres achegaba información sobre estes sucesos, descubrin que o alcalde Pelayo Casal, tiña o seu negocio e a súa residencia particular ubiacada na casa onde hoxe, reside un curmán meu e antes residira a seu pai, irmán da miña avoa.

Cantas veces teremos que dicir, Nunca Mais?

De novo en colaboración co blog Galiciémonos, elaboramos un vidio documental que intenta explicar un pouco en que consistía o movemento cidadá, surxido no ano 2002 como resposta á incompetencia política durante o desastre do Prestidge. Espero que vos guste...

Quen é María Pita?

O novo proxecto proposto polo noso profesor de historia, é o de achegar información acerca de episodios nos que Galicia, como pobo ou encarnada nalgun dos seus habitantes, revelouse contra o establecido.
Como primeiro episodio ,e co afán de seguir unha orde progresiva no tempo, escollemos a figura de María Pita, unha muller galega que....
Mellor vos deixo este video feito en colaboración co blog Galiciémonos, no que se explica un pouco en que consistíu a súa heroicidade.

Dura como un Piñón

Maria Sanjurjo Gil naceu no novembro de 1898 (despois dun desastre sempre ten que vir unha alegria) e morreu no ano 1987.Filla do ebanista Ricardo Sanjurjo Piñon ( de ahi lle ven o nome polo que era coñecida, María del Piñon) e de María Gil Senra.

María era pequena pero non cativa, o que lle faltaba de tamaño o compensaba coa súa personalidade forte, que a piques estivo de costarlle algun que outro desgusto. Amante e amada dos mais pequenos, foi a encargada de coidar dos rapaces mais novos da familia e a pesar da fame que se pasaba naqueles anos, sempre conseguía aforrar para terlles preparado algun doce co que contentalos. Nin casou nin tivo fillos, o cal encaixaba perfectamente coa súa idea de muller moderna, ela repetialle á miña nai que non tiña que vivir ao servizo dos homes, ao contrario da mentalidade do resto de mulleres da época .Traballaba como costureira  e recibía dende Paris revistas especializadas. "Roxa" de corazón, non aturaba nin a curas nin a monxas dende que a súa irmá Mercedes probara a experiencia nun convento de clausura. Todo iso era María, pero se algo destacaba por encima de todo era a súa faceta de contacontos. Gran aficionada á lectura, acaparaba as miradas de todos nesas típicas noites galegas arredor da lareira nas que a falta de televisión María era a encargada de representar historias que se alongaban en ocasións ata a madrugada.No recordo dos seus testigos directos quedan alguns dos contos nos que mezclaba a súa magnifica imaxinación ,derivada da súa afición á lectura, coa propia historia que non vivira pero si chegara aos seus oidos. A pesaren desa mentalidade aberta propia dunha persoa cosmopolita, e malia que moitos dos seus parentes emigraron cara Cuba ou Uruguay, ela viviu toda a súa vida na aldea, nun recuncho de Agra de Abaixo, San Sadurniño. Vivia nunha especie de caserío con outras dúas veciñas, Estrella de Sixto e Clotilde. Malia non chegar a coñecela, tivo unha grande repercusión indirecta na miña formación como persoa, xa que foi ela quen se encargou en gran parte da educación da miña nai na súa infancia, inculcandolle un amor pola lectura e  uns valores, que mais tarde  me foron transmitidos.

ANECDOTAS

Miña tia avoa Angeles contaba entre risas a seguinte historia que ilustra o amor de María polos mais pequenos:
"Diante da nosa casa, vivía unha familia e tiñan un fillo. O rapaz baixaba moitas tardes lanzado coa súa bicicleta armando barullo. Un día María dixome que ese rapaz pasaba diante de Oscar (o fillo maior de Angeles) coa bicicleta pra darlle envidia porque se quixese podía sair pola outra entrada. Meu fillo non lle daba tanta importancia, nin o rapaz o facía con esa intención tampouco creo eu, pero ese mesmo ano, o día de reis, mandou a o meu irmán Martin a mercar unha bicicleta. Moito nos durou.... Ela era así.Morría polos pequenos."

Pero o seu forte caracter trouxolle algunha que outra vez situación de perigo. Miña nai contaba que súa avoa lle tiña narrado unha historia que María calaba por bergoña:
"Mi abuela me decía que un día iban las dos caminando por la carretera y María, que tenía esa mala costumbre, empezo a hacer ademanes recriminatorios a un camión que pasaba a toda velocidad. Normalmente pasaban de largo, pero esa vez el camionero, que debía de ser un poco bestia, bajo la ventanilla y le dijo que si hacía falta bajaba ahi a junto de ella. María se quedo callada y mi abuela que iba con ella ,tambien. Nunca hablo de ese tema, solo Amelia (a avoa da miña nai) lo contaba."

AS HISTORIAS DE MARÍA
Como xa dixen antes, María era unha gran contacontos, que conseguía coverter historias que unha persoa normal remataría en 45 min, en longas narracións de mais de dúas horas. Esa capacidade, unida á imaxinación e ao coñecemento de historias transmitidas oralmente, deu lugar a diversos tipos de historias.
Miña nai, testigo directo delas e unha das fontes mais importantes a traves da cal recollín información sobre María, contoume algunhas que vou expor de maneira resumida a continuación.

Os franceses na Ponte da Lousa
Durante a guerra de independencia, un grupo desperdigado de soldados do exercito francés dispuñase a atravesar Agra de abaixo, pasando pola Ponte da Lousa.Sen embargo un grupo de mulleres do lugar, fixeronse fortes nesa posición e servindose de pedras, atacaron o exército invasor ao seu paso.

A coitadiña das paredes da igrexa
Existen testimonios visuais dunha maquinas de tortura presentes na Igrexa de San Sadurniño, que foron retiradas xa fai tempo.Esto fai crecer a sospeita dunha posible relación desta igrexa co antigo tribunal da Inquisición. Froito de esta suposta relación, naceron lendas como unha que di que no muro interior do abside, encontrase emparedada unha xove que morreu torturada polo metodo da gota, debido á súa negativa a manter relacións co párroco.
María facía incape nesta historia debido ao seu manifesto rechazo a todo o relacionado coa xerarquía eclesiastica.


FOTOGRAFÍAS

Nesta foto tería arredor dos 18 anos mais ou menos

María con 20 anos mais ou menos levando un vestido tecido por ela mesma

María na esquina inferior dereita,irmás e uns sirventes da marquesa que eran coñecidos como "os lacaios da marquesa"

María de maior diante do millo nuns terreos de Agra

María,a nena coa cara rachada (por ela mesma xa que dicía que "non saía guapa")da parte dereita, xunto a súas compañeiras de colexio

María en Agra de Abaixo

María xunto a súa casa nunha tarde nevada

María, esquerda, xunto a súa familia 

María e o seu sobrino-neto, Marco

Un Bollo de 200 pstas

1,2,3....LUME!
Así remataba a vida de Bollo, un xoven mozo criado polos meus bisavos ,Mercedes e Francisco, que foi victima do réxime franquista sen terse pronunciado nunca a nivel político.Como el, multitude de mozos eran obrigados a  alistarse no bando "nacional" e ir a loitar á fronte.Se se negaban ou desertaban, serían castigados e incluso executados así que so lles quedaban dúas opcións, ir á fronte sabendo a sorte que lles esperaba, ou agocharse nos montes ou en agochamentos dentro de casas de familiares.

Bollo creceu en Prospes baixo o coidado de Mercedes.Tratabano como un fillo mais, e gozaba do cariño sinceiro por parte da súa familia "adoptiva".Tiña dúas irmás que vivían en cidades diferentes, unha en Ferrol e outra na Coruña.Pasou a sua mocidade tranquila, traballando como faría calquer mozo da idade da época, ata que chegou o ano 36.Coa maioría da idade xa alcanzada, foi chamado a filas polo bando golpista, o cal impuxérase de forma moi rápida no territorio galego, para loitar en cruzada contra todos eses "roxos" que traerían o fin de España coas súas ideas comunistas e ateas.El oía á xente bromear acerca dos roxos, dicindo: "cando chegue o comunismo, eu pidome a muller do médico, el que se quede co meu coche... jajajajajaja".Pero non lle facía gracia, porque tiña que morrer por algo que nin lle ía nin lle viña?so quería que lle deixasen vivir en paz a súa humilde vida labrega.

En contra da súa vontade, e con pouco mais dun fusíl, dirixese a loitar nun lugar de cuxo nome non queda recordo na miña familia.Tempo despois da súa saída , correse o rumor no pobo de que nesa batalla morreran todos os do seu reximento. Mercedes estaba a facer caldo, tiña a enorme ola na man cando entrou correndo un veciño que berraba"Mataron a Bollo, mataron a Bollo".A súa faciana volveuse branca ao momento, e deixando caer a pesada ola, desmaiouse.

Cando espertou viu entrar un home pola porta e segundo se acercaba a axudala íaselle facendo máis familiar.Cando puido velo cara a cara boutou un berro de terror, "Bollo!". Ao principio choraba cunha mezcla de medo e tristura por pensar que estaba vendo unha fantasma, pero axudada polas peticións do suposto espirito, foi dandose conta de que era real, estaba vivo.El explicoulle todo o que ocorrera mentres comia un cacho de pan con leite.Efectivamente o resto do seu rexemento fora aniquilado,pero el conseguira sobrevivir facendose o morto oculto entre outros cadaveres.

O regreso de Bollo traera de novo a alegria, pero pronto foi truncada por unha publicación mediante a cal se ofrecía unha recompensa a cambio da súa ubicación.Para protexelo acordan que Bollo pasase unha semana con unha irmá e outra con outra, vivindo a si entre Ferrol e A Coruña.

Sen embargo, como sempre, o egoismo dun home puido mais que a xenerosidade de varios.O chivatazo non tardou en chegar por parte dun xudas do seu pobo de orixe, que cambiou as 30 moedas de prata por a escandalosa cifra de: 200 pesetas, un diñeiral na época.

Bollo morreu axusticiado por traición e deserción. A súa memoria perdíase conforme morrían as súas irmas, as persoas que os coñeceron.Con esta entrada prentendo manter a súa historia, aunque distorsionada polo tempo gardado nos recordos da miña tía e literaturizada para facela mais amena.